Drukuj
Utworzono: czwartek, 19, lipiec 2012 Beata Cichecka-Wronowska

Łopatyn dziś

ulica Sobieskiego (Centralna)Współczesny Łopatyn jest ukraińskim osiedlem typu miejskiego, wzniesionym na wysokości 237 m n.p.m., leżącym 21 km od Radziechowa i 80 km na północny wschód od Lwowa. Liczy około 3,5 tysiąca mieszkańców. Ze względu na bogatą przeszłość należy do najbardziej zabytkowych miejscowości w rejonie radziechowskim, a zarazem najstarszych w obwodzie lwowskim. Jest miastem partnerskim Otmuchowa.

stary herb ŁopatynaGłówna ulica ŁopatynaW XVI w. Łopatyn utracił prawa miejskie i został zdegradowany do poziomu dzierżawnej wsi. Odzyskał je ponownie pod zaborem austriackim pod koniec XVIII w., przyjmując wówczas dawny herb miasta z czasów administracji polskiej, jaki zachował się w „Geograficznym Słowniku Królestwa Polskiego 1880-1895”. Przedstawiał on na błękitnym tle Matkę Boską w słonecznym blasku, stojącą na złotym półksiężycu i trzymającą na prawicy Dzieciątko Jezus, a w lewej ręce złote berło.

nowy herb ŁopatynaNowy herb Łopatna Rada Osady zatwierdziła na sesji 27.02.2004 r. Przedstawia on w lazurowym polu Bogurodzicę ze złotą aureolą wokół głowy, stojącą w słonecznym blasku na srebrnym półksiężycu, trzymającą w lewej ręce Dzieciątko, a w prawej wytworną złotą lilię. Herb obramowany jest dekoracyjnym kartuszem i zwieńczony srebrną miejską koroną z trzema wieżami.

proporzec ŁopatynaNa tej samej sesji samorząd lokalny Łopatna przyjął także proporzec osady. Jest to niebieski płócienny kwadrat, na którym z dolnych kątów ku środkowi górnego brzegu idą dwa żółte pasy, tworzące ukraińską literę „Ł”, wskazująca na nazwę miejscowości.. Po jej obu stronach i na dole znajdują się trzy żółte lilie – symbol Bogurodzicy.

 

Budowle i pomniki

Z dawnych czasów zachowały się w Łopatynie obiekty sakralne, pomniki i stare budowle, godne uwagi ze względu na ich wiek, znaczenie historyczne, walory architektoniczne bądź kulturowe. W mieście znaleźć można także postawione w czasach współczesnych interesujące monumenty i kapliczki.

Kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP

kosciol w ŁopatynieBarokowo-rokokowy kościół z 1772 r., zaprojektowany przez lwowskiego architekta Bernarda Meretyna, a ufundowany przez ówczesnych właścicieli Łopatyńskich dóbr - Adam i Salomeę Chołoniewskich. Ozdobiony we wnętrzu przepięknymi polichromiami Stanisława Stroińskiego (1719-1802), lwowskiego artysty, uznawanego za jednego z największych malarzy polskiego baroku. W 1946 r., po przymusowym wysiedleniu Polaków z kresów wschodnich zamieniony w magazyn zbożowy, a później skład materiałów budowlanych przez był celowo zdewastowany. Rzeźby z ołtarza głównego i całe wyposażenie świątyni zostało pocięte piłą i spalone. kościol z 1990 r.

Odzyskany dla wiernych wyznania rzymskokatolickiego w 1990 r. przez dawnych polskich mieszkańców Łopatyna, którzy w 2005 r. powołali Stowarzyszenie Odnowienia Kościoła w Łopatynie z siedzibą w Wójcicach, został przez nich wyremontowany z własnych składek i datków społecznych, a także dzięki dotacjom Senatu RP oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które finansuje prowadzoną etapami renowację i konserwację zabytkowych fresków. Do 1944 r. w kościele znajdował się XVIII-wieczny cudowny obraz Matki Bożej Łopatyńskiej, który wraz z repatriantami został przewieziony do Wójcic i jest obecnie w tamtejszym kościele św. Andrzeja Apostoła. W ołtarzu głównym kościoła w Łopatnie, przywróconego dla działalności liturgiczno- ewangelizacyjnej i rekonsekrowanego w 1991 r. umieszczono natomiast kopię obrazu Matki Bożej Łopatyńskiej, ofiarowaną przez byłych łopatynian z Wójcic.

kosciol z dzwonnicaW 2011 r. dzięki dotacji Senatu RP, który przyznał na ten cel 100 tys. zł, Stowarzyszenie Odnowienia Kościoła w Łopatynie odbudowało przykościelną trójdziałową dzwonnicę, na której zawieszono dwa zabytkowe dzwony, jakie od 1944 do 1992 r. leżały ukryte pod ziemią. Odkopane i wyczyszczone wraz z trzecim starym dzwonem, podarowanym przez kościół polski w Krzemieńcu, zabrzmiały one znowu po 67 latach ciszy.

 

Grób i pomnik generała Józefa Dwernickiego

Józef Dwernicki (1779-1857), bohater narodowy, dowódca kawalerii w Powstaniu Listopadowym, zwycięzca bitew pod Stoczkiem i Boremlem. Po upadku powstania internowany na krótko przez władze austriackie, spędził kilkanaście lat na emigracji we Francji, skąd powrócił do ojczyzny w 1848 r. i osiadł we Lwowie. Lato spędzał często w Łopatynie, u swego przyjaciela hrabiego Zamoyskiego. Tam w 1857 r. zachorował i pozostał już aż do śmierci 23 listopada. Pochowano go na miejscowym cmentarzu. Rodzina położyła na mogile kamienną płytę z wykutym na niej napisem: „Józef Dwernicki/ jenerał wojsk polskich/ + 1857.”

KilPomnik Dwernickiegoka lat później towarzysze broni ufundowali mu okazały kamienny sarkofag z emblematami wojennymi po bokach, który postawiono obok grobu. Na pomniku wyrzeźbiono symbol siły i odwagi - wykutego w kamieniu lwa, wspartego o armatnią lufę, urnę zwieńczoną girlandą z dębowych liści i czapkę – konfederatkę, które są częściowo przykryte draperią. Na ścianie sarkofagu umieszczono tablicę z napisem: „śp. Józefowi Dwernickiemu, Jenerałowi Wojsk Polskich, Kawalerowi krzyża polskiego i francuskiego legii honorowej, Zwycięzcy w roku 1857 pod Stoczkiem, Kurowem, a w roku 1814 pod Montmartre, urodzonemu w Warszawie 19 marca 1779, zmarłemu we Łopatynie 23 listopada 1857, Walecznemu Żołnierzowi i Wodzowi ku czci i pamięci wdzięczni rodacy i towarzysze broni pomnik ten położyli roku 1863.” Wykonawca pomnika jest nieznany, przypuszcza się jednak, że był nim Paweł Eutele, znany lwowski rzeźbiarz, twórca żołnierskich nagrobków na cmentarzu Łyczakowskim.

członkowie W latach 1911-1912 Oddział Konny lwowskiego „Sokoła Macierzy” podjął się odnowienia podniszczonego już wówczas pomnika i otoczył go wraz z płytą nagrobną stylowym żelaznym ogrodzeniem ze sztachetami w kształcie kawaleryjskich lanc i narożnymi słupami imitującymi armatnie lufy z nazwami miejsc znaczących bitew: Stoczek, Nowa Wieś, Kurów, Boremel. W 1912 r. odnowiony pomnik oraz tablicę memoratywną, umieszczoną ku czci generała na zewnętrznej ścianie kościoła w Łopatynie, poświęcił sufragan lwowski ks. bp Władysław Bandurski. W okresie międzywojennym grób utrzymywało w porządku Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Pamięć generała czciła też miejscowa drużyna Związku Strzeleckiego, która składa mu hołd w każdą rocznicę jego śmierci oraz 1 listopada. Pod pomnikiem odbywały się uroczystości patriotyczne z udziałem delegacji 2 Pułku Ułanów Grochowskich im. Józefa Dwernickiego, stacjonującego w Suwałkach.

ogrodzenie pomnika 1939II wojna światowa i lata powojenne nie były łaskawe dla pomnika. Pozbawiony opieki i celowo dewastowany coraz bardziej niszczał. W 1989 r. kilku ukraińskich historyków z Wołynia poczyniło pewne zabiegi remontowe. Uzupełnili część ubytków, w tym uszkodzoną paszczę lwa i zamalowali wszystko farbą olejną, a zniszczoną czapkę-konfederatkę zastąpili czymś na wzór kozackiej czapy. Ogrodzenie zdemontowali i wywieźli do Łucka, gdzie miało być zrekonstruowane, ale przepadło. Pozostały jedynie narożne słupy.

pomnik DwernickiegoW 1992 r. Tadeusz Kukiz wystosował do Ministerstwa Obrony Narodowej prośbę o odnowienie zabytku, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi. W 1995 r. artysta plastyk, konserwator dzieł sztuki, dr Janusz Smaza z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, wykonujący na zlecenie Rady ochrony pamięci Walk i Męczeństwa prace restauratorskie przy Pomniku Żołnierzy Polskich poległych w 1920 r., stojącym na tym samym cmentarzu, usunął z sarkofagu kozacką czapkę i odtworzył dawną konfederatkę.

Stowarzyszenie Odnowienia Kościoła w Łopatynie otacza pomnik opieką i utrzymuje wokół niego porządek, a mieszkańcy Łopatyna stawiają na grobie generała świeże kwiaty. Stowarzyszenie wystąpiło do Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa z wnioskiem o dofinansowanie rekonstrukcji ogrodzenia sprzed II wojny światowej. Na podstawie zdjęć archiwalnych opracowano projekt 70 metalowych sztachet w formie lanc, a także wstępny kosztorys prac.

 

Kwatera i pomnik żołnierzy polskich poległych w 1920 r.

pomnik bohaterów z 19202 września 1926 r. dzięki staraniom Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów w Łopatynie na tamtejszym cmentarzu, obok kwater polskich żołnierzy poległych w miasteczku i okolicy w walkach z armią konną Siemiona Budionnego odsłonięto poświęcony im dziewięciometrowy obelisk wybudowany z cegieł. Umieszczono na nim orła z rozpostartymi skrzydłami i napis Pro Patria oraz tablicę inskrypcyjną o treści: ”Cześć 135 polskim bohaterom poległym 1920 r.”

Największy bój o Łopatyn rozegrał się 14 sierpnia 1920 r., kiedy to 60 polskich żołnierzy zostało otoczonych i wymordowanych przez bolszewików na błoniach zwanych Cyganówką. Tam też zostali pogrzebani. 3 grudnia 1927 r. ekshumowano ich szczątki i przeniesiono na cmentarz, gdzie pochowano je z honorami obok poległych. W uroczystości pogrzebowej uczestniczył m.in. mjr Jan Wierzchoń, dowódca 40 pułku piechoty Strzelców Lwowskich, powstrzymujący drugie natarcie kawalerii Budionnego na Łopatyn. Wzmiankę o tej bitwie wpisał osobiście do kroniki kościelnej w Łopatynie. Pamięć pomordowanych na Cyganówce uczczono też odlaniem kościelnego dzwonu, na którym umieszczono napis: „Ku wiecznej pamięci 60 bohaterów przez bolszewików w okrutny sposób posiekanych w Łopatnie w dzień 14 VIII 1920 r.” W 1935 r. na Cyganówce postawiono trzymetrowy dębowy krzyż, który został zniszczony w czasie sowieckiej okupacji.

pomnik i kwatrea poległych żołnierzy polskichOd II wojny światowej nie doglądane kwatery i pomnik niszczały. Z obelisku powypadały cegły, strącono z niego i rozbito betonowego orła, z inskrypcji pozdzierano litery i krzyż Virtuti Militari, a cały teren zasypany gruzem i śmieciami zarósł zielskiem. Dopiero w 1990 r. kilku dawnych mieszkańców Łopatna podczas pobytu w miasteczku uporządkowało trochę otoczenie pomnika, powyrywało chwasty i odsłoniło fragmenty kwater.

W 1992 r. Rpoświęcenie pomnikaada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa na wniosek Tadeusza Kukiza podjęła się odnowienia pomnika. Nadzór konserwatorski zleciła Januszowi Smazie, prowadzącemu w oddalonej o 70 km od Łopatna Żółkwi praktyki studentów ASP z Warszawy i Krakowa. Na podstawie przedwojennych fotografii w 1994 r. zrekonstruowano w Warszawie tablicę inskrypcyjną oraz orła, którego odlano z barwionych żywic syntetycznych imitujących kamień. Model ptaka wysokości 70 cm, o rozpiętości skrzydeł 140 cm wykonała Elżbieta Kołodziejczyk- Macander, artystka plastyk, konserwator dzieł sztuki. Płytę inskrypcyjną zaprojektowaną przez Janusza Smazę zrobiono z granitu strzegomskiego. Uzupełniono ubytki na obelisku i położono nowy tynk. Jeszcze w tym samym roku wyczyszczono kwatery i usunięto z korzeniami samosiejki drzew i krzewów. Dawne drewniane ogrodzenie zastąpiono metalowym, ufundowanym przez mieszkańców Łopatna. Obok napisu w języku polskim umieszczono na pomniku marmurową płytę inskrypcyjną ze zrozumiałym dla odwiedzających cmentarz napisem w języku ukraińskim: „Pomnik 135 polskich żołnierzy poległych w Łopatnie w 1920 r. w walce z konnicą Budionnego.” Tablicę te ufundowali: Jan Tomaszewski, Stanisław Krzyśkow z Jasiony koło Prudnika i Tadeusz Kukiz. Józefa ze Smolińskich Humeniuk, natomiast, jedna z kilkunastu Polek, jakie pozostały po wojnie w Łopatnie, pomogła w zakwaterowaniu i wyżywieniu pracowników. poświęcenie pomnika 1995

9 lipca 1995 r. w przededniu 75. rocznicy walk o Łopatyn, sufragan lwowski ks. bp Marcjan Trofimiak poświęcił odnowiony pomnik. W uroczystości wzięli udział m.in.: Andrzej Przewoźnik, sekretarz generalny Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie, Tomasz M. Leoniuk, konsul generalny RP we Lwowie, Eugeniusz Cydzik, prezes Polskiego Towarzystwa Opieki nad Grobami Wojskowymi, dr Janusz Smaza, konserwator dzieł sztuki, przedstawiciele lokalnych władz ukraińskich, panowie Ostapczuk i Chamas, a także pięćdziesięciu dawnych mieszkańców Łopatyna i okolic, wycieczka kresowa z Opola i obecni łopatynianie.

W 2010 roku Józef Klimczuk z Wójcic, mieszkający obecnie w Niemczech, sfinansował remont tego pomnika i prace porządkowe wokół niego. Opłacił także stałą opiekę nad zabytkiem.

 

Dom Sokoła

Dom SokołaBudynek sprzed pierwszej wojny światowej. W 1912 r. podczas zjazdu Sokolstwa (Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”) w Łopatnie ks. bp Władysław Bandurski poświęcił kamień węgielny pod przyszły budynek „Sokoła” i niedługo potem w środku Łopatyna stanął okazały dom. Do jego budowy, jak również do wybudowania Szkoły Powszechnej w Łopatnie, przyczynił się Józef Lipiński, zasłużony żołnierz II RP, członek „Sokoła” i „Strzelca”, radny i członek Zarządu Miasta, aktywny działacz społeczny, który podczas II wojny światowej odważnie zabiegał o utworzenie szkoły polskiej.

Dom SokołaPrzed wojną Dom Sokoła pełnił rolę ośrodka kulturalnego w miasteczku. Wystawiano tam spektakle różnych grup teatralnych, organizowano projekcje filmowe objazdowego kina, uroczystości państwowe, zebrania mieszkańców i potańcówki. W budynku tym mieściły się również czytelnia, poczta z telegrafem i kasa oszczędnościowa Stefczyka, a w 1935 r. było tam kółko rolnicze. Prze 1939 r. budynek był siedzibą Urzędu Miejskiego, a do 1992 r w Domu Sokoła. mieścił się miejscowy Narodowy Dom Kultury.

 

Szkoła Powszechna

szkoła powszechnaObszerny, dwukondygnacyjny gmach Publicznej Szkoły Powszechnej im. Odrodzenia Polski, koedukacyjnej, siedmioklasowej, nowoczesnej w czasach przedwojennych, z fasadą nad pięknym, głównym wejściem od strony dawnej ul. Sobieskiego (obecnie ul. Centralna), zbudowano w dwudziestoleciu międzywojennym, w pobliżu kościoła. Dziś zajmuje go jedenastoklasowa ukraińska szkoła powszechna.

W 1862 r. otwarto w Łopatynie parafialną szkołę, w której 1866 r. uczyło się tylko 17 uczniów, a pracował w niej jeden nauczyciel. W latach 70. XIX w. łopatyńską szkołę parafialną przekształcono w dwuklasową, do której uczęszczało już 60 uczniów. Szkoła mieściła się w budynku Rady Miejskiej niedaleko cerkwi przy ul. Dworskiej 4.

Głównym mecenasem siedmioklasowej Publicznej Szkoły Powszechnej, postawionej w latach 30. XX w. był burmistrz Ignacy Żaki, a wybudował ją znany wówczas w tamtych stronach polski architekt inżynier Wawrzyniec Dajczak (1882-1968). W nowej szkole pod kierunkiem 7 nauczycieli uczyło się 453 uczniów.

Była w Łopatnie również i jednoklasowa szkoła, gdzie pracowało 2 nauczycieli, a uczęszczało do niej 45 uczniów. W 1945 r. siedmioklasową szkołę przekształcono w średnią. W osadzie działała także szkoła dla robotniczej i wiejskiej młodzieży.

11-klasowa szkoła powszechnaW roku szkolnym 1966/67 do jedenastoklasowej szkoły powszechnej uczęszczało 659 uczniów, a uczyło w niej 40 nauczycieli. Obiekt rozbudowywano w 1967 r. i 1974 r. W 2000 r. odnowiono fasadę budynku, ogrodzono teren wokół szkoły i wyremontowano część pierwszej kondygnacji. Obecnie uczy się tam 600 dzieci z Łopatna i okolicznych wsi.

 

Willa Ignacego Żakiego

Dom dawnego notariusza i burmistrza Łopatna, z rozległym tarasem na piętrze, usytuowany nad wykopanym tam niewielkim, malowniczym stawem.

staw wykopany przy willi Ignacego ŻakiegoIgnacy Żaki przyjechał do Łopatyna z Drohobycza i ożenił się z dużo młodszą, prostą i bardzo ładną dziewczyną Antoniną Bilik. Na miejscowym cmentarzu zachował się także niewielki grobowiec, w którym pochowano będącą jeszcze dzieckiem córkę Ignacego Żakiego – Krystynę.

W lutym 1940 r. Ignacy Żaki pozostawił majątek i dobrowolnie dołączył do żony z dzieckiem, które wywieziono na Sybir. Zmarł wkrótce w rejonie Archangielska, gdzie został pochowany.

Jego syn Zbyszek w jakiś sposób zaciągnął się na angielski statek i później wraz z matką wyjechał do Anglii.

willa ignacego zakiegoWilla została zbudowana w latach 30. XX stulecia. Niedaleko niej stały ławki, na których zawsze siedzieli ludzie czekający na pracę, której u notariusza było pod dostatkiem. Willa była obsadzona rozmaitymi kwiatami, wokół niej było mnóstwo klombów, rosły egzotyczne rośliny i drzewa. Żaki był wielkim estetą i dobroczyńcą. Willa była ogrodzona, a wejście do nie prowadziło przez kutą bramę. Po lewej stronie stała przepiękna fontanna. Łopatynianie wracając z cerkwi, często się tam zatrzymywali, żeby pooglądać ryby i popatrzeć na urodę ogromnej willi.

willa żakiegoPo wojnie w budynku umieszczono Szpital Rejonowy, a później porodówkę i oddział pediatryczny.

 

Willa Henryka Suchestowa

willa SuchestowaDom ostatniego właściciela Łopatyńskich dóbr, żydowskiego magnata, który zarządzał 1684 hektarami ziemi. Willa stylizowana na polski dworek ze złamanym dachem, zbudowana została w okresie międzywojennym z pozostałości po dawnym pałacu, który spłonął w czasie I wojny światowej. Należał on do polskiej szlachty, a do 1915 r. był w posiadaniu Henryka Suchestowa. Ponieważ pałac był zrujnowany, to po wojnie Suchestow rozebrał go, cegły sprzedał miejscowym Żydom, a sam wybudował obok willę.

We wrześniu 1939 r. willa przejęta przez NKWD, stała się miejscem kaźni. Henryk Suchestow trafił do więzienia koło Berydyczowa, po uwolnieniu z którego pod koniec 1942 r. niebawem zmarł. Jego żona z czterema córkami wyjechała do USA i mieszkały w Nowym Jorku.

Po wojnie willa Suchestowa służyła jako miejscowa biblioteka, a obecnie jest siedzibą Łopatyńskiej Szkoły Muzycznej.

 

Synagoga

synagogaBudynek jednej z dwóch żydowskich bożnic stojących kiedyś w Łopatynie. Z dawnych czasów zachował się jedynie dach i ściany. Jeszcze do początków niemieckiej okupacji w Łopatnie żyło blisko 500 Żydów. Zajmowali oni wszystkie domy w centrum miasteczka. Na parterach mieli sklepy, a na piętrach mieszkania. Mieli swoje narodowe przedstawicielstwo „Judenrad”, a jego członkowie nosili na rękawach opaski z gwiazdą Dawida. Za okupacji hitlerowskiej zamknięto łopatyńskich Żydów w getcie, które utworzono w budynku zajmowanym obecnie przez Dom Ludowy, później naziści powywozili ich do Sokala i do obozów koncentracyjnych.

Za uroczyskiem Pakosy znajdował się żydowski cmentarz. Za czasów radzieckich, kiedy kładziono drogi na Łopatyńskich błotach, wykorzystano do ich budowy nagrobne płyty z żydowskich mogił.

synagogaPo wojnie synagogę zamieniono na kinoteatr, a obecnie przebudowany obiekt zajmuje Łopatyńska Muzyczna Szkoła Tańca.

 

Cerkiew grekokatolicka

cerkiew grekokatolickaTak jak i inne łopatyńskie świątynie cerkiew grekokatolicka została poświęcona Dziewicy Maryi, a mianowicie Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy. Postawiona w 1701 r. przetrwała 200 lat. Przypuszcza się, że mogła być wybudowana na koszt króla, tak jak i kościół, który w tym samym czasie zbudowano w Szczurowicach. Wtedy miasteczko Szczurowice było powiatem, do którego należał i Łopatyn. Oprócz duszpasterstwa od XVIII w. zadaniem kapłanów było także tworzenie parafialnych szkół. Cerkiew była moralnym i oświatowym przewodnikiem. cerkiew

Po rozebraniu starej cerkwi w latach 1925-1927 na jej miejscu postawiono nową świątynię, także drewnianą, z trzema kopułami, wysoką na 33 metry razem z krzyżem na kopule, również poświęconą Zaśnięciu Najświętszej Bogurodzicy. Majstrem tej budowy był Miron Siczewski ze wsi Chmielno. Podczas kopania fundamentów pod nową cerkiew wykopywano bardzo dużo ludzkich kości, gdyż w pobliżu starej cerkwi najprawdopodobniej znajdował się wcześniej cmentarz. Kości były duże i długie, co dowodziło, iż miejscowa ludność musiała być rosłej budowy. W 1946 r., kiedy zniesiono w ZSRR obrządek grekokatolicki, cerkiew stała się prawosławną. Po odzyskaniu przez Ukrainę niezawisłości w cerkwi ponownie przywrócono dawny obrządek grekokatolicki.

 

Dzwonnica cerkiewna

Drdzwonnica cerkiewnaewniana staruszka dzwonnica jest zachowaną pozostałością po rozebranej XVIII-wiecznej cerkwi. Od ponad 300 lat stoi w tym samym miejscu, obecnie obok nowej grekokatolickiej świątyni z lat 30. XX w.

 

Kapliczka Matki Bożej

kapliczka MBNPUkraińska kapliczka Matki Bożej Niepokalanie Poczętej postawiona pod koniec XX wieku obok cerkwi grekokatolickiej.

Z inicjatywy parafian i na koszt miejscowych dobrodziejów postawiono w Łopatnie przy ul. Brodzkiej dwie kapliczki poświęcone Matce Bożej Niepokalanie Poczętej – jedną przy cerkwi, a drugą przy wjeździe do miasta od strony Brodów.

 

Pomnik zniesienia pańszczyzny

pomnik zniesienia pańszczyznyXIX-wieczny kilkumetrowy obelisk zwieńczony krzyżem z inskrypcjami w języku rosyjskim i polskim: „Bądźcie swobodni do wolności, którą nas Chrystus oswobodził r. 1848 J.S”, stojący w obrębie cerkiewnego dziedzińca upamiętnia zniesienie pańszczyzny w Galicji. Podczas masowego niszczenia krzyży i figur sakralnych ludzie przenieśli ten pomnik na cerkiewny dziedziniec, dzięki czemu ocalał.

W całej Galicji było wiele pomników upamiętniających zniesienie pańszczyzny w 1848 r., ale w czasie wojen sowieckich zostały one zniszczone. Tablica na pomniku zniesienia pańszczyzny

Podobny obelisk w formie piramidalnej, ufundowany przez Kornela Ujejskiego, stoi w Pawłowie koło Radziechowa.

 

Dom sióstr zakonnych

dom zakonnicW Łopatnie istniało przedszkole – dziecięca ochronka, którą od 1923 r. prowadziły w swoim domu siostry franciszkanki ze zgromadzenia Rodziny Maryi. Zakonnice pilnowały dzieci przeważnie w najcięższe dla mieszkańców dni, latem, w żniwa, kiedy było najwięcej roboty.

Siostry opiekowały się również sierotami i prowadziły dom starców.

Od 1944 do 1962 r. w budynku tym urzędowała Rejonowa Komenda Wojskowa. Od 1963 r. mieściła się w nim szkoła kierowców, obecnie Liceum Zawodowe.

 

Apteka i szpital

aptekaW 1931 r. na 3247 mieszkańców Łopatyna był jeden lekarz, dwie położne i jedna prywatna apteka przy ul. Sobieskiego, w której zarówno sprzedawali, jak i mieszkali aptekarze. Budynek przedwojennej apteki zachował się w niezmienionym stanie. Podobno mieszkała w nim w latach swojej młodości znana ukraińska malarka i graficzka Olena Kulczycka (1877-1967). Dziś obiekt zajmuje sklep wielobranżowy.

szpital w ŁopatyniePo 1939 r. w Łopatynie otwarto pierwszy szpital, który zatrudniał 9 lekarzy i 18 osób średniego personelu medycznego. W 1983 r. wybudowano i otwarto nowy budynek Łopatyńskiego Rejonowego Szpitala.

 

Oficyny dworskie

Pałac w Łopatynie 1914 r.Po dawnym parterowym, klasycystycznym pałacu Mniszchów i Chołoniewskich, z połowy XVIII w., który do początków XX wieku był najokazalszą budowlą w okolicy, nie pozostało już ani śladu. W 1914 r. dwór został spalony przez oddziały armii carskiej, gdyż ówczesny właściciel, Żyd Henryk Suchestow nie miał dość gotówki, by zapłacić Moskalom żądany przez nich okup. pałac i bramkaZ pożogi ocalały jedynie portal bramny, który zniknął jednak po II wojnie światowej oraz piętrowe oficyny dworskie, stojące przy głównej ul. Sobieskiego, które przetrwały do czasów współczesnych. W jednej z nich było przed wojną więzienie, a w czasie II wojny światowej szkoła dla polskich dzieci, w drugiej – pomieszczenia Sądu Grodzkiego. 

 

Sąd Miejski i Notariusz

sądOd kiedy Łopatyn został miasteczkiem, to miał i swój sąd, rozpatrujący nie tylko sprawy miejscowe, ale obsługujący również 20 okolicznych wsi. W budynku pracował sędzia, a także notariusz i adwokaci.

Za czasów ukraińskiej wojny narodowo-wyzwoleńczej w I poł. XX w. nacjonalistów stawiających opór przeciwko sowietyzacji Ukrainy osądzano i w innym miejscu. W Łopatyńskim sądzie pisano protokoły, a oskarżonych wywożono do Lwowa, gdzie za publiczną zdradę ojczyzny, dokonaną z bronią w ręku, skazywano ich na karę śmierci albo 25 lat więzienia i katorgi na Sybirze z pozbawieniem praw publicznych włącznie. Karano każdego, kto należał do UON-UPA (Ukraińskiej Powstańczej Armii, formacji zbrojnej stworzonej przez banderowską frakcję Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów w 1942 r.; ostatnie jej oddziały przestały istnieć w ZSRR w 1956 r.)

Obecnie budynek zajmuje wydział oświaty wojewódzkiej filii ukraińskiego Ministerstwa Oświaty i Nauki.

 

Więzienie

więzienieBudynek więzienia został postawiony w drugiej połowie XIX w. Było w nim siedem cel. Jedna dla kobiet, pięć dla mężczyzn i jedna karna., która do tej pory znajduje się w piwnicy więzienia. Warunki były tam bardzo ciężkie. Przez zabite dechami okna nawiewało zimą śniegu. W więzieniu nie karmiono skazanych, żywność przynosiła im miejscowa ludność.

Łopatynianie przeżyli ciężkie czasy za okupacji sowieckiej. Dziesiątki osób wywieziono wraz z rodzinami na Sybir. W latach 1944-1952 w miejscowym więzieniu trzymano pod kluczem mężczyzn, kobiety, niepełnoletnich chłopców i dziewczęta. Jednych zamknięto za związki z banderowcami, innych - za niezapłacony podatek, a wielu za nic. Siedziało tam także wielu wiernych. Więźniów torturowano i rozstrzeliwano. Więźniów politycznych zabijano w piwnicy, strzelając im w potylicę. Zabitych zakopywano w pobliżu więzienia. Ciała młody chłopców i dziewcząt rzucano na kupę przed budynkiem, żeby rodziny mogły je zidentyfikować.

 

Pomnik bojowników o wolną Ukrainę i ofiar bolszewickiego terroru

14 października 1992 r. przy budynku byłego więzienia NKWD uroczyście odsłonięto pomnik ku czci pomordowanych w nim 22 czerwca 1941 r. 24 młodych ukraińskich patriotów. Oprócz łopatynian byli to także mieszkańcy wsi Ohladów, Sieńków i Opłucko. Na jednej z dwóch tablic pamiątkowych wypisano nazwiska ofiar, na drugiej wygrawerowano napis: „ Bojownikom za wolną Ukrainę i ofiarom bolszewickiego terroru 1939-1952.”pomnik

 

Ukraińska golgota

ukrainska golgotaPomnik ku chwale ukraińskich nacjonalistów z UON-UPA zamordowanych i poległych w walkach z bolszewickim okupantem w latach 1942-1952.

Ciała zakatowanych i rozstrzelanych w więzieniu funkcjonariusze NKWD wywozili także w okolice Łopatyna, na uroczysko Juryszcze, gdzie wrzucali je do głębokich studni. W lasku na wzgórzu Juryszcze (249 m n.p.m.) były takie trzy. W 1991 r. z dwóch z nich członkowie Ludowego Ruchu Miasta Łopatyna i Towarzystwa „Memoriał” wydobyli szczątki ciał. Ujawnili także inne miejsca ukrycia ofiar NKWD, w tym znajdujące się na podwórzu byłego więzienia, gdzie w 1922 r. postawiono pomnik.

pamiątkowa tablicaEkshumowane ze studni szczątki pomordowanych przeniesiono na miejscowy cmentarz i 22 listopada 1992 r. umieszczono je z chrześcijańskimi honorami w zbiorowej mogile. Wzniesiono na niej krzyż jak na jerozolimskim wzgórzu Golgota, upamiętniający egzekucje dokonane przez sowieckich bolszewików na skazańcach. Monument odsłonięto uroczyście w październiku 2001 r. U stóp kopca umieszczono pamiątkowa tablicę z napisem: „Pochylmy czoło przed bojownikami UPA, działaczami podziemia UON, zamordowanymi i poległymi w walkach z moskiewskimi okupantami, ciała których tyrani wrzucili do studni Juryszcze 1946-1952. Bohaterom sława.”

Pamiątkowy krzyż postawiono również na uroczysku Juryszcze, gdzie spoczywa część szczątków ofiar stalinowskiego reżimu. Monument odsłonięto 1 listopada 2006 r.

 

Bracka mogiła

bracka mogiłaW lipcu 1944 r. Łopatyn został wyswobodzony od hitlerowskich okupantów. W brackiej mogile (cmentarz radzieckich bojowników), znajdującej się na skwerze przy ul. Centralnej, pochowano ponad 500 żołnierzy, którzy polegli na frontach II wojny światowej w walce z faszyzmem.

tablicaW 1962 r. postawiono w tym miejscu monument z nagrobnymi płytami, z napisem: „Bojownikom z jednej wioski, którzy zaginęli na frontach II wojny światowej w walkach z faszyzmem”.

 

Pomnik Tarasa Szewczenki

Wpomnik Szewczenki 1954 r. w Łopatnie założono Park Kultury i Wypoczynku im. Bohdana Chmielnickiego, w którym w 1961 r. w setną rocznicę śmierci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki (9.03.1814-10.03.1861), wybitnego ukraińskiego poety, przedstawiciela romantyzmu, powieściopisarza, dramaturga i wybitnego malarza, odsłonięto jego pomnik.

 

Łopatyńska pomocnicza szkoła-internat

W 1963 r. otwarto w Łopatynie szkołę z internatem dla 125 uczniów. Zatrudniała ona 25 nauczycieli i wychowawców. Obecnie uczy się w niej ponad 100 dzieci z pięciu powiatów, w większości opóźnionych umysłowo. Łopatyński internat został włączony do inwestycyjnego programu budownictwa w województwie lwowskim w 2001 r.

W XV w. na terenie obecnej szkoły-internatu znajdowała się rzymskokatolicka plebania, a po wojnie był tam Powiatowy Komitet Partii. Część sypialną internatu zajmowała miejscowa drukarnia. Kiedy siedzibę powiatu przeniesiono do Radziechowa, do budynku mogły wprowadzić się dzieci.

Używamy plików cookies, aby zwiększyć użyteczność naszej strony i jakość świadczonych usług zgodnie z preferencjami naszych użytkowników. Wykorzystujemy je do anonimowych badań statystycznych związanych z odwiedzinami naszej witryny. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony! Informacje na temat ustawień dotyczących ciasteczek w poszczególnych przegladarkach dostępne są na poniższych stronach: